دو خاورمیانه
امید در برابر واقعیت
دیپلماسی روی کاغذ
در یک تصویر امیدوارکننده، آمریکا و ایران در حال برنامهریزی برای اجرای تفاهمنامه 17 ژوئن هستند. حتی پیشنهاد ایجاد «خط تماس مستقیم» بین پنتاگون و سپاه مطرح شده است. همزمان، اسرائیل و لبنان پس از 43 سال اولین توافق رسمی خود را امضا کردهاند که هدف آن حرکت به سمت صلح پایدار است.
واقعیت میدانی پرتنش
در عمل، تنشها ادامه دارد: ایران به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز حمله میکند و با آمریکا درگیر میشود؛ اسرائیل نیز با وجود آتشبس اسمی، لبنان را بمباران کرده و جنوب آن را در اشغال دارد. حزبالله نیز تهدید به جنگ داخلی کرده است. نتیجه: همزمان «مذاکره» و «درگیری» جریان دارد.
بحران تنگه هرمز
درگیری اخیر از 25 ژوئن با حمله ایران به یک کشتی سنگاپوری آغاز شد و با حملات متقابل آمریکا و شلیک موشک و پهپاد ادامه یافت. اگرچه آمریکا اعلام پایان درگیری کرد، اما واقعیت پیچیدهتر است:
– مسیرهای اصلی کشتیرانی با مین مسدود شدهاند
– ایران کشتیها را به عبور از مسیر شمالی (تحت کنترل خود) مجبور میکند
– بیش از 600 کشتی در خلیج فارس گرفتار شدند
– تردد روزانه از 62 کشتی به 42 کشتی کاهش یافت
کنترل ایران و بازار نفت
ایران با حفظ فشار بر تنگه هرمز، به دنبال اهرم ژئوپلیتیک است. مسیر جایگزین جنوبی این کنترل را تهدید میکند، به همین دلیل هدف حملات قرار گرفته است. با این حال، بازار جهانی نفت واکنش شدیدی نشان نداده، هرچند کاهش ترافیک دریایی قابل توجه است.
توافق اسرائیل و لبنان؛ روی کاغذ یا واقعیت؟
این توافق شامل خلع سلاح حزبالله و خروج تدریجی نیروهای اسرائیل است، اما:
– زمانبندی مشخصی برای خروج وجود ندارد
– ممکن است به تداوم اشغال منجر شود
– لبنان از اقدامات ضد اسرائیلی در نهادهای بینالمللی محدود شده است
در اسرائیل این توافق به کاهش فشار نظامی و کمک به موقعیت انتخاباتی نتانیاهو کمک میکند، اما در لبنان بسیار بحثبرانگیز است.
ریسک جنگ داخلی و شکست توافق
حزبالله هشدار داده اجرای توافق بدون جنگ داخلی ممکن نیست. با توجه به سابقه جنگ داخلی لبنان (1975–1990)، این تهدید جدی است و بسیاری به اجرای کامل توافق بدبین هستند.
آینده مبهم مذاکرات ایران و آمریکا
این تنشها مذاکرات برای توافق هستهای طی 60 روز را به خطر انداخته است. ایران اعلام کرده تا اجرای کامل تفاهمنامه (از جمله موضوع لبنان)، مذاکره مستقیم انجام نمیدهد. در حالی که آمریکا از «عصر جدید» صحبت میکرد، واقعیت فعلی شباهت زیادی به گذشته دارد.
