گزینههای ترامپ برای تشدید فشار اقتصادی علیه تهران؛ موش و گربه بازی تحریمها بیفایده است
جرزالم پست| روندنگار بینالملل
گسترش دامنه تحریمها
در پی تشدید تنشها و آغاز درگیری نظامی در ماه فوریه، دونالد ترامپ و اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده، از اعمال تدابیر اقتصادی بیسابقهای علیه ایران خبر دادهاند که فراتر از دههها تحریم پیشین سازمان ملل و اتحادیه اروپا خواهد بود. دفتر کنترل داراییهای خارجی آمریکا (اوفک) از زمان آغاز دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ، بیش از هزار فرد، شناور دریایی و هواپیما را در فهرست سیاه قرار داده و با اعمال محاصره دریایی و هدفگیری نفتکشهای ناوگان سایه، شرکتهای بیمه و مسدودسازی ۵۰۰ میلیارد دلار رمزارز مرتبط با تهران، شریانهای مالی را هدف گرفته است.
با این حال، کارشناسان معتقدند این اقدامات سنتی به عنوان تاکتیک «موش و گربه» عمل کرده و نتوانسته رفتار راهبردی تهران را تغییر دهد، زیرا شبکههای دورزدن تحریم به سرعت بازسازی میشوند. از این رو، واشنگتن گزینههای تهاجمیتری را برای بستن منافذ تنفسی اقتصاد ایران، از جمله تشدید نظارت بر صرافیها و تحریم خطوط هوانوردی، در دست بررسی دارد تا تبادلات تجاری حاصل از درآمدهای نفتی را فلج سازد.
مهار کانالهای چینی
محور اصلی فشارهای اقتصادی جدید بر قطع زنجیره تجارت نفت میان تهران و پکن متمرکز است، جایی که چین بیش از هشتاد درصد از محمولههای صادراتی نفت ایران را از طریق پالایشگاههای مستقل موسوم به «تیپات» خریداری میکند. این پالایشگاههای کوچک که حاشیه سود پایینی دارند، به دلیل وابستگی ناچیز به نظام مالی بینالمللی مبتنی بر دلار، تا حد زیادی در برابر تحریمهای ثانویه آمریکا مصون ماندهاند.
همزمان، وزارت خزانهداری آمریکا هشدارهایی جدی به دو بانک بزرگ چینی در خصوص پردازش تراکنشهای مالی مرتبط با درآمدهای نفتی و تسلیحاتی ایران صادر کرده است. اعمال تحریم مستقیم علیه این مؤسسات مالی غولپیکر میتواند اثر بازدارندهای بر نهادهای پولی بزرگ جهان بگذارد، اما خطر اقدامات تلافیجویانه پکن، نظیر محدودسازی صادرات عناصر خاکی کمیاب و فلزات حیاتی برای صنایع فناورانه پیشرفته آمریکا را در آستانه دیدار سران دو کشور به همراه دارد.
محاصره زمینی و تعرفهها
علاوه بر ابزارهای مالی و نفتی، گزینههای ژئوپلیتیکی پیچیدهتری همچون اجرای محاصره زمینی از طریق مرزهای مشترک با همسایگانی نظیر عراق، ترکیه، پاکستان، افغانستان، ترکمنستان، آذربایجان و ارمنستان از سوی برخی مقامات واشنگتن و تلآویو مطرح شده است. اگرچه کاخ سفید میتواند با استفاده از اهرمهایی نظیر خط سوآپ ارزی ده میلیارد دلاری برای اسلامآباد یا بازگشت آنکارا به پروژه جنگندههای اف-۳۵ بر این دولتها اعمال فشار کند، اما ناهمواریهای جغرافیایی، کوهستانی بودن مرز افغانستان و چالشهای لجستیکی اجرای آن را بسیار دشوار میسازد.
از سوی دیگر، ایده وضع تعرفههای ثانویه بر کالاهای صادرشده از کشورهای همکار تجاری با ایران در قالب لایحه جامع سنا پیگیری میشود. این سازوکار تنبیهی اگرچه در سنا به تصویب رسیده، اما با موانع جدی در مجلس نمایندگان به دلیل ابهامات حقوقی و نگرانیهای دوحزبی درباره پیامدهای تجاری مواجه است و موفقیت آن در هالهای از ابهام قرار دارد.
