مسیر پنهان تغییر رژیم در ایران؛ معماری جدید واشنگتن برای تهران
فارن افرز| صفحه شامات (سعید غفاری)
قلم سوزان مالونی، معاون برنامه خاورمیانه در موسسه بروکینگز
از راهبرد جدید آمریکا برای تغییر رفتار ایران پرده برداشته است؛ راهبردی که نه بر سرنگونی فوری، که بر “تغییر از درون” از طریق “فشار هوشمند” و “دیپلماسی مشروط” مبتنی است.
شکست راهبردهای پیشین؛ تولد راهبرد “فشار-گفتوگو”
مالونی معتقد است که سیاست “فشار حداکثری” و “توافق هستهای” هر دو شکست خوردهاند. ایران امروز از یک سو با شکاف نسلی و بحران مشروعیت، و از سوی دیگر با نیروی نظامی بازدارنده و نفوذ منطقهای روبهرو است.
راهبرد جدید بر چهار رکن استوار است: نه “فشار محض”، نه “مذاکره بیقید”، بلکه ترکیبی از فشار هدفمند و دیپلماسی.
گشایشهای اقتصادی مشروط (دسترسی به فناوری و سرمایه) در ازای تغییر رفتار منطقهای و هستهای.
تقویت جامعه مدنی و نخبگان مستقل از طریق کانالهای غیردولتی، برای تسریع “گذار نسلی” از درون.
مدیریت تخاصم با نهادهای نظامی-امنیتی، نه تلاش برای حذف آنها.
“معامله بزرگ” یا “فروپاشی آرام”؟
مالونی دو مسیر پیشروی ایران ترسیم میکند:
معامله بزرگ: پذیرش محدودیتهای هستهای و منطقهای در ازای رفع تحریمها و بازگشت به نظم موجود.
فروپاشی آرام: ادامه فشارها و بیعملی نظام که به تشدید اعتراضات، مهاجرت نخبگان و فروپاشی تدریجی ساختارهای اقتصادی-سیاسی بینجامد.
رویکرد آمریکا؛ …
مالونی، به صراحت از حمله نظامی به تاسیسات هستهای ایران به عنوان “گزینهای بینتیجه” یاد میکند و آن را به “کشتن سلولهای سرطانی بدون درمان ریشه” تشبیه میکند. به جای آن، کارزار اطلاعاتی، اقتصادی و دیپلماتیک ترکیبی را پیشنهاد میدهد که:
شکاف بین رهبری و جامعه را عمیقتر کند.
هزینههای نگهداری نظام را افزایش دهد.
گزینه فروش نفت و دسترسی به فناوری را به “ابزار چانهزنی” تبدیل کند.
تحلیل وضعیت :
مقاله مالونی، نشاندهنده گذار از راهبرد “تغییر رژیم به سبک ۲۰۰۳” (مشابه عراق) به “مدیریت انتقال” است. واشنگتن به این نتیجه رسیده است که:
سرنگونی جمهوری اسلامی نیازمند دههها سرمایهگذاری بر روی جامعه مدنی، اقتصاد زیرزمینی و رهبران میانهرو است.
اولویت فوری، ممانعت از فروپاشی کامل ایران (و تبدیل شدن به یک دولت شکستخورده) است، زیرا این وضعیت برای امنیت منطقه و ارژیم سرائیل خطرناکتر خواهد بود.
سیگنال ضعیف: تأکید بر “گشایشهای اقتصادی مشروط” و “حمایت از نخبگان مستقل” نشان میدهد که پروژه نفوذ اقتصادی و فرهنگی از طریق شرکتهای چندملیتی و سازمانهای غیردولتی، جایگزین پروژههای مخفی اطلاعاتی خواهد شد.
نویسنده مقاله روی دو کلید واژه تاکید داشت : “گذار نسلی” و “بحران مشروعیت” در ایران، میدان را برای راهبرد “فشار هوشمند دیپلماسی مشروط” آمریکا باز خواهد گذاشت.
