اختلافات اخیر اعضای ناتو با آمریکا و سایر اختلافات اعضا با یکدیگر مورد توجه رسانهها و اندیشمندان علوم سیاسی قرار گرفته و به نظر میرسد تهدید دونالد ترامپ برای خروج از این سازمان بینالمللی به چالشی جدی برای آینده ناتو تبدیل شده است
دونالد ترامپ -رئیس جمهور ایالات متحده- کمی پس از آغاز جنگ اسرائیل و ایالات متحده با ایران در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ از متحدان ناتو خواست تا از آنها حمایت کنند. واکنش رهبران اروپایی متفاوت بود: برخی، مانند بریتانیا، حمایت محدود یا مشروط ارائه دادند. برخی دیگر -در صدر آنها اسپانیا- از ارائه هرگونه کمک به ایالات متحده خودداری کردند. مخالفت اعضای ناتو با مشارکت در این جنگ، پس از تصمیم این اتحادیه برای عدم مشارکت نکردن در محاصره تنگه هرمز توسط ایالات متحده، شدیدتر شد. میزان اختلاف بین واشنگتن و سایر اعضا به حدی است که رهبران اروپایی بیسروصدا شروع به بررسی یک طرح جایگزین برای زمانی کردند که ترامپ بخواهد تهدیدهای خود را برای خروج کامل از ناتو عملی کند.
بیشتر بخوانید:
پیامدهای درگیری در تنگه هرمز صرفا به نفت محدود نیست!
در بخشی از این مقاله امده است: «ما به عنوان کارشناسان سیاست خارجی، پایگاههای نظامی خارج از کشور و همکاریهای امنیتی، معتقدیم که اگرچه تنشهای تاریخی در ناتو چیز جدیدی نیست، با این وجود، اختلافات اخیر چالش بزرگی را برای بقای بلندمدت این اتحاد، به ویژه در نظم بینالمللی به رهبری ایالات متحده که به طور فزایندهای شکننده است، ایجاد میکند.»
اختلافاتی که پیش از جنگ با ایران هم وجود داشت
به جز اختلافات اخیر بر سر ایران، سال ۲۰۲۶ احتمال درگیری بین ایالات متحده با خود اعضای ناتو وجود داشت؛ وقتی که در ژانویه، طرحهای دیرینه ترامپ در مورد گرینلند باعث شد تا دانمارک جزئیات بیسابقهای در مورد چگونگی آمادگی خود برای دفاع در برابر اقدام نظامی متحد دیرینهاش را منتشر کند.
اگرچه دامنه اختلافات ناشی از اقدامات ترامپ جدید است، اما اختلاف نظر کشورهای عضو ناتو – که گاهی اوقات با صدای بلند ابراز میشد- تازه نیست. دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، زمانی که ایالات متحده درگیر جنگ ویتنام بود، کنگره از اعضای ناتو خواستند که بیشتر در دفاع از خود مشارکت کنند.
در سال ۲۰۰۳، حمله ایالات متحده به عراق نیز باعث ایجاد اختلاف در ناتو شد. در حالی که برخی از اعضا، مانند بریتانیا و لهستان، به نیروهای ائتلاف به رهبری ایالات متحده در عراق پیوستند، برخی دیگر، مانند فرانسه و آلمان، با این حمله مخالفت کردند. ترکیه هم استفاده ایالات متحده از پایگاههایش در خاک ترکیه را انکار کرد.
کشورهای ناتو در گذشته حتی تا مرز جنگ با یکدیگر پیش رفتهاند. قابل توجهترین مورد، درگیری ترکیه و یونان بر سر اختلافات ارضی در قبرس در مدیترانه بود.
در دهه ۱۹۹۰، پس از سقوط شوروی، ماموریت این سازمان از یک پیمان دفاعی ضد روسی به ارتقای امنیت منطقهای اروپا تغییر یافت. در این دوره، ناتو در درگیریهای بالکان شرکت کرد و تا همین امروز حضور صلحبانی خود را در آنجا حفظ میکند.
سال ۲۰۰۱، هنگام آغاز جنگ ایالات متحده علیه افغانستان، با استناد امریکا به ماده ۵ بند دفاع جمعی، کشورهای عضو ناتو پا را فراتر از مرزهای اروپا گذاشتند، از جمله عملیات در پاکستان، سواحل آفریقا، لیبی و عراق.
دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰ ناتو به چندین جمهوری شوروی سابق نیز گسترش یافت، اقدامی که روسیه با آن به عنوان اقدامی خصمانه علیه منافع خود مخالفت کرد و همواره مورد اعتراض ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، از سیاست خارجی ایالات متحده در اروپا بوده است. جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲ منجر به تمرکز مجدد بر مرزهای شرقی و گسترش بیشتر این اتحاد در اروپا شد، به طوری که فنلاند و سوئد هم به این اتحاد پیوستند. در حالی که ایران از مرزهای اروپا بسیار دور است، فراخوان دولت ترامپ برای اقدام علیه ایران، امتداد آشکار مرزهای دخالت این سازمان است.
دلیل دیگر اختلافات بین ناتو و آمریکا به تفاوت ترامپ با روسای جمهور پیشین ایالات متحده بازمیگردد. آنها ناتو را به عنوان امتداد منافع جهانی ایالات متحده میدیدند و برای این اتحاد به عنوان یک کل، ارزش قائل بودند. ولی دولت ترامپ عدم حمایت کشورهای ناتو را به عنوان گواهی بر کاهش سودمندی این اتحاد برای ایالات متحده مطرح کرده است. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، نیز پس از آنکه چندین عضو ناتو از اجازه دادن به ایالات متحده برای استفاده از حریم هوایی خود برای انجام عملیات نظامی در ایران خودداری کردند، همین موضع را تکرار کرد.
همچنین ترامپ در طول دوره اول ریاست جمهوری خود بارها متحدان را برای افزایش هزینههای دفاعی خود تحت فشار قرار داده و اتکای بیش از حد آنها به قدرت نظامی آمریکا را فریب دانسته است.
پس از حمله به اوکراین در سال ۲۰۲۲ و شکنندگی فزاینده مشارکت ایالات متحده در ناتو، کشورهای اروپایی شروع به افزایش هزینههای نظامی کردند. از قضا، همین هزینههای بیشتر ممکن است احتمال تنش بین دولت ترامپ و اعضای ناتو را افزایش دهد.
با این حال، هرچه ایالات متحده از دیدگاه مشترک با کشورهای اروپایی دورتر و سیاست ایالات متحده بیثباتتر میشود، ضمانتهای امنیتی آمریکا ممکن است از نظر بسیاری از اروپاییها کمتر قابل اعتماد باشد. بنابراین، افزایش بودجههای دفاعی اروپا به این معنی است که اعضای ناتو فرصتهای بیشتری برای اعمال ترجیحات خود در برابر ترجیحات ایالات متحده خواهند داشت.
نقش ناتو در حال تغییر است؟
جهان در ۸۰ سال گذشته عمدتا با سلطه سیاسی و نظامی ایالات متحده مشخص شده است. در حالی که واضح است که آن جهان در حال تغییر است، اما کمتر مشخص است که چه چیزی جایگزین آن خواهد شد.
اما درک تاریخ ناتو و مسیرهای احتمالی آن میتواند سرنخهایی در مورد چگونگی آن جهان به ما بدهد. و برخلاف اهداف کوتاهمدت ترامپ در ترغیب متحدان ناتو به بازسازی ارتشهایشان، یک اروپای قدرتمندتر احتمالاً به معنای نفوذ کمتر ایالات متحده در درازمدت است، نه بیشتر.
