نتایج بررسی ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۵ نظرسنجیهای مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک نشان میدهد تمایل افکار عمومی عربستان سعودی نسبت به روابط نزدیک با آمریکا کاهش، اعتماد به چین و روسیه افزایش و تمایل به عادیسازی روابط با اسرائیل ریزش چشمگیری داشته است.
در نظرسنجیای که مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک انجام داده دیدگاههای افکار عمومی عربستان درباره تحولات منطقهای و روابط این کشور باچندین کشور دیگر از جمله ایالات متحده و اسرائیل را مورد بررسی قرار گرفته است.
در بررسی این نظرسنجی داده های سالهای از ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۵ مورد ارزیابی قرار گرفته و نگرش شهروندان سعودی را نسبت به مسائل سیاسی، امنیتی و اقتصادی منطقه را به خوبی بیان می کند.
بیشتر بخوانید:
قدرت موشکی ایران کشورهای منطقه را به میانجیگری واداشت
به نوشته تحلیلگران این نظرسنجی دادههای این پژوهش میتواند نشان دهد که افکار عمومی چگونه به تغییرات منطقهای و روابط دوجانبه نگاه میکند و چه عواملی بر این دیدگاهها اثرگذار است.
افکار عمومی عربستان ارزش چندانی برای روابط با آمریکا قائل نیست.
بر اساس تازهترین نظرسنجی و دادههای روندی، اکثریت شهروندان سعودی اهمیت چندانی برای حفظ روابط خوب با ایالات متحده قائل نیستند. نظرسنجی موسسه واشنگتن نشان می داد سهم کسانی که روابط خوب با آمریکا را مهم میدانستند از ۴۴ درصد در اواخر ۲۰۲۱ به ۴۱ درصد در پاییز ۲۰۲۲ و ۳۵ درصد در سال ۲۰۲۵ کاهش یافته است. این نگرش در تضاد آشکار با دیدگاه مردم نسبت به روابط کشورشان با چین و روسیه قرار دارد. امروز بیشتر سعودیها روابط خوب با چین و روسیه را مهم میدانند، در حالی که چنین اهمیتی برای روابط با آمریکا کمتر دیده میشود؛ حتی دوسوم پاسخدهندگان روابط خوب با چین را ضروری میدانند.
در فاصله پاییز ۲۰۲۱ تا نوامبر/دسامبر ۲۰۲۳، سهم کسانی که موافق بودند «این روزها نمیتوان به آمریکا تکیه کرد و باید بیشتر به کشورهایی مانند روسیه و چین بهعنوان شریک نگاه کرد» از ۴۹ درصد به ۶۷ درصد افزایش یافت؛ افزایشی که تنها در فاصله اوت ۲۰۲۳ تا نوامبر/دسامبر همان سال ۷ واحد رشد داشت.
علاوه بر این، دیدگاههای سعودیها درباره سیاستهای خاورمیانهای دولتهای آمریکا چندان مثبت نیست. در مورد سیاستهای ایالات متحده در دورههای ریاستجمهوری ترامپ، نگرشهای مثبت تغییر قابل توجهی نداشته و از ۲۰ درصد در سال ۲۰۱۷ به ۱۹ درصد در سال ۲۰۲۵ رسیده است.
در نظرسنجیهای سال ۲۰۱۵، در دوره ریاستجمهوری باراک اوباما، تفاوت زیادی مشاهده نشد و ۱۶ درصد نگاه مثبتی به سیاستهای آمریکا داشتند. اما وقتی در نظرسنجی نام دونالد ترامپ مطرح شد و درباره سیاستهای او در قبال منطقه سؤال گردید، میزان تأیید افزایش یافت؛ از ۹ درصد در سالهای ۲۰۱۸–۲۰۱۹ که سیاستهای او را خوب یا نسبتاً خوب میدانستند، به ۲۲ درصد در آوریل/مه ۲۰۲۵ رسید.
در مقابل، میزان رضایت از سیاستهای جو بایدن تقریبا صفر بود (۲۶ درصد آن را نسبتا بد و ۷۲ درصد بسیار بد ارزیابی کردند). این دیدگاههای منفی همیشه به این شدت نبود؛ در تابستان ۲۰۲۱ حدود نیمی از سعودیها معتقد بودند تغییر دولت در آمریکا میتواند برای منطقه مثبت باشد. نکته قابل توجه این است که نگاه بسیار منفی به دولت بایدن شباهت زیادی به ارزیابیها از دولت جرج دبلیو بوش داشت (۲۲ درصد تا حدی منفی و ۷۲ درصد بسیار منفی داشتند).
بخشی از پاسخدهندگان سعودی اظهار کردهاند که اطلاعات کافی برای ارزیابی سیاستهای دولتهای گذشته آمریکا ندارند.
نگرش مثبت افکار عمومی عربستان به چین و روسیه
نطرسنجی صورت گرفته توسط مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک، در خصوص نگرش سعودیها نسبت به سیاستهای ولادیمیر پوتین -رئیس جمهور روسیه- و شی جین پینگ-رئیس جمهور چین- بین سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۵ نیز روندی بهبود یافته را نشان داد.
میزان دیدگاه مثبت نسبت به پوتین از ۹ درصد به ۲۷ درصد رسید و درباره شی جین پینگ از ۲۵ درصد به ۴۶ درصد افزایش یافت. افزایش شناخت عمومی از رهبر چین نیز نقش داشته است؛ در سال ۲۰۱۸، ۱۲ درصد پاسخدهندگان گفته بودند اطلاعات کافی درباره سیاستهای او ندارند، اما در سال ۲۰۲۵ این رقم به ۲ درصد کاهش یافت.
نبود تمایل برای عادیسازی روابط با اسرائیل
در بررسی صورت گرفته توسط مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک در مورد نوع روابط عربستان و اسرائیل و به خصوص روند عادی سازی روابط با این رژیم بوده است.
توافقات ابراهام مجموعه توافقهایی است که در سال ۲۰۲۰ با میانجیگری ایالات متحده آمریکا میان اسرائیل و برخی کشورهای عربی منعقد شد. بر اساس این توافقها، این کشورها روابط دیپلماتیک و اقتصادی خود را با اسرائیل عادی کردند. از جمله کشورهایی که به این توافق پیوستند میتوان به امارات متحده عربی و بحرین اشاره کرد.
با وجود تمایل شدید اسرائیل برای برقراری روابط، مقامات عربستان سعودی تأکید کردهاند که عادیسازی کامل تا زمانی که مسئله فلسطین حل نشود در دستور کار نیست، هرچند امکان همکاریهای اقتصادی محدود مطرح شده است.
در سفر اخیر محمد بن سلمان به ایالات متحده آمریکا، موضوع عادیسازی نیز مطرح شد و دونالد ترامپ بر بررسی آن تأکید کرد، اما توافق مشخصی حاصل نشده است. در ماههای اخیر نیز مقامات سعودی در مصاحبهها اشاره کردهاند که گرایش به عادیسازی کامل کاهش یافته است.
همچنین عربستان سعودی میداند که افکار عمومی کشورش نسبت به مسئله فلسطین حساسیت بالایی دارد، بنابراین تصمیمگیری درباره عادیسازی روابط با اسرائیل با حساسیت زیادی همراه است. نتایج بررسیهای مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک نیز همین موضوع را تأیید میکند.
نتیجه بررسی صورت گرفته توسط مؤسسه واشنگتن نشان میدهد که افکار عمومی در حال حاضر تمایلی به عادیسازی ندارند. پیش از جنگ حماس و اسرائیل در اوت ۲۰۲۳، حمایت قابل توجهی از این ایده دیده نمیشد و تازهترین نظرسنجی نشان میدهد این دیدگاه منفی حتی قویتر شده است.
با این حال، بررسی روند سالهای گذشته نشان میدهد که هنگام اعلام توافقهای صلح ۲۰۲۰، نگاهها نسبت به تأثیر مثبت این توافقها بر منطقه بیشتر بود، اما این علاقه به تدریج کاهش یافته است.
وقتی از پاسخدهندگان پرسیده شد که برقراری روابط عادی و صلحآمیز با اسرائیل چه تأثیری بر آینده کشور خواهد داشت، تقریباً همه پاسخ منفی دادند؛ ۸۱ درصد این اقدام را منفی دانستند که حدود نیمی از آنان آن را بسیار منفی ارزیابی کردند. تنها یک درصد نظر مثبتی داشتند و ۱۶ درصد آن را خنثی دانستند.
در حالی که در نوامبر ۲۰۲۰، ۴۱ درصد از شرکتکنندگان در نظرسنجی توافقهای صلح را برای منطقه مثبت میدانستند، این رقم در بهار ۲۰۲۳ به ۲۰ درصد و در بهار ۲۰۲۵ به ۱۳ درصد کاهش یافت.
در نظرسنجی اوت ۲۰۲۳، دو عامل بیش از همه برای تصمیم درباره برقراری روابط رسمی با اسرائیل مهم شمرده شد: افزایش حقوق و فرصتهای سیاسی فلسطینیان در کرانه باختری و غزه که ۳۶ درصد بر آن تأکید کردند و تضمین حقوق مسلمانان در مسجدالاقصی و حرم شریف در بیتالمقدس که ۴۳ درصد آن را ضروری دانستند.
در عین حال، جامعه سعودی نسبت به برقراری روابط اقتصادی بدون عادیسازی کامل انعطاف بیشتری نشان میدهد. تنها ۳ درصد این اقدام را مثبت ارزیابی کردهاند، اما ۲۸ درصد نگاه خنثی داشتهاند، در حالی که در مورد عادیسازی کامل این رقم ۱۶ درصد است. همچنین در بهار ۲۰۲۳، ۳۷ درصد اعلام کردهاند اگر همکاری تجاری با شرکتهای اسرائیلی به اقتصاد کشور کمک کند، آن را قابل قبول میدانند.
