رومن کارپتیان با اشاره به تلاش ارمنستان برای تنوع بخشیدن به تکیهگاههای سیاست خارجی و امنیتی جدید گفت: ارمنستان از سال 2020 چندین بار مورد تجاوز نظامی قرار گرفته و در این مدت کمکهای محدودی از متحدان دریافت کرده است و بنابراین اکنون در مسیر سیاست استفاده از شرکای استراتژیک مکمل قرار دارد.
در شرایطی که در ماه گذشته ایران درگیر اغتشاشات داخلی و همچنین آمادگی برای سناریوهای حمله احتمالی آمریکا بود، تحولات مهمی در قفقاز جنوبی رقم خورد که نباید از دید نهادهای مربوطه داخلی دور بماند. «جی دی ونس» -معاون رئیس جمهور آمریکا- اخیر سفری ارمنستان و جمهوری آذربایجان داشته که گفته میشود با هدف تصویب جزئیات توافق برای تکمیل «مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بینالمللی» یا همان کریدور ادعایی «زنگزور» بوده است.
«مسیر ترامپ» پروژهای مواصلاتی برای اتصال جمهوری آذربایجان به ترکیه از طریق ارمنستان است که با بازیگری ایالات متحده و با محوریت استان سیونیک در جنوب ارمنستان در حال بررسی و تدوین جزئیات اجرایی است. این طرح از سوی برخی ناظران بهعنوان بخشی از راهبرد جدید واشنگتن برای بازتعریف موازنه نفوذ در قفقاز جنوبی تعبیر میشود.
بیشتر بخوانید:
ایران ضامن صلح پایدار در قفقاز جنوبی / ترکیه و آذربایجان مواضع شفافی در قبال ارمنستان ندارند
استان سیونیک به دلیل موقعیت ژئوپلیتیک ویژه خود به عنوان حلقه اتصال ارمنستان به ایران و مانع پیوستگی سرزمینی جمهوری آذربایجان با نخجوان- از اهمیت مضاعفی برخوردار است. هرگونه تغییر در وضعیت ترانزیتی یا امنیتی این منطقه میتواند پیامدهایی فراتر از مرزهای ارمنستان داشته باشد و پای بازیگران منطقهای و فرامنطقهای را بیش از پیش به معادلات قفقاز باز کند. در همین چارچوب، برخی گزارشها از تحرکات تازه میان ایروان و واشنگتن برای پیشبرد توافقات زیرساختی و امنیتی حکایت دارند.
این تحولات در حالی رخ میدهد که فضای سیاسی داخلی ارمنستان همچنان تحت تأثیر پیامدهای جنگ، فشارهای اقتصادی و نگرانیهای امنیتی قرار دارد. پرسش اصلی این است که رویکرد جدید دولت ارمنستان در تعامل با آمریکا چه ابعاد و اهدافی را دنبال میکند و اجرای احتمالی چنین طرحی چه تأثیری بر توازن قدرت منطقهای، روابط همسایگی و آینده ثبات در قفقاز جنوبی خواهد گذاشت.
دکتر «رومن کارپتیان» -استاد روابط بین الملل دانشگاه دولتی ارمنستان- در گفتگوی با ایسکانیوز به سوالاتی در این ارتباط پاسخ داد.
ارمنستان و آمریکا در حال تکمیل جزئیات توافق فی مابین
وی در خصوص گامهای عملی واشنگتن برای اجرای کریدور موسوم به مسیر ترامپ در استان سیونیک که با چراغ سبز ارمنستان انجام شده، گفت: من فکر میکنم که ایروان رسما در آگوست ۲۰۲۵ -یعنی زمانی که اولین توافقنامه در ایالات متحده امضا شد- به این برنامه چراغ سبز نشان داد و اکنون جزئیات جدیدی در حال آشکار شدن است یا طرفین در این مدت روی آنها کار کردهاند.
استاد دانشگاه دولتی ارمنستان با بیان اینکه طرفین اکنون در مورد جنبههای فنی و مدیریتی اجرای این برنامه صحبت میکنند، تصریح کرد: همانطور که اخیرا مشخص شد، ارمنستان با ۲۶ درصد سهم در مسیر عبوری از خاک ارمنستان، بسته مدیریتی نسبتا کوچکی دارد، اما گفته میشود که در آینده این سهم افزایش خواهد یافت.
از نظر این استاد ارمنی، این واقعیت که در حال حاضر کارهای فنی خاصی در منطقه سیونیک -که این مسیر از آن عبور میکند- انجام شده مشخص است، اما اینکه چقدر طول میکشد تا برای بهرهبرداری کامل آماده شود، هنوز مشخص نیست.
رومن کارپتیان در پاسخ به اینکه مردم ارمنستان چقدر از جزئیات توافق بین ایروان و واشنگتن آگاه هستند، گفت: در مورد موضوع ساماندهی ترانزیت از آذربایجان به نخجوان از طریق خاک ارمنستان، این موضوع در دستور کار قرار دارد و از منطق مذاکرات عادیسازی روابط بین ارمنستان و آذربایجان ناشی میشود.
وی افزود: اگرچه مردم ارمنستان تا حدودی از این پروژه مطلع هستند، اما من فکر میکنم که دولت در انتشار اطلاعات در مورد این موضوع کاملا محتاط است و از انتشار حجم زیادی از اطلاعات خودداری میکند.
به گفته استاد دانشگاه دولتی ارمنستان، مردم تا حدی از این پروژه مطلع هستند که به اجرای بیشتر پروژه آسیب نرساند اما در مورد همکاری با ایالات متحده، دولت ارمنستان این کار را به صورت علنی انجام میدهد.
رهبران ارمنستان نباید خاک این کشور را به عامل بیثباتی ایران تبدیل کنند
کارپتیان با بیان اینکه در طول سال گذشته، تعدادی سند استراتژیک با ایالات متحده امضا شده که دامنه و عمق روابط ارمنستان و ایالات متحده را افزایش میدهد، خاطر نشان کرد: همه این کارها به صورت علنی انجام میشود و ایروان رسمی آن را پنهان نمیکند.
این استاد ارمنی در مورد چالشهای احتمالی بین ایران و ارمنستان در صورت بازشدن پای آمریکاییها به منطقه گفت: در حال حاضر، هیچ پایگاه نظامی یا سرباز آمریکایی در ارمنستان مستقر نشده و بنابراین دلیلی وجود ندارد که فکر کنیم ارمنستان حسن نیت همسایگی خود را نسبت به ایران حفظ نمیکند.
وی افزود: امیدوارم رهبری ارمنستان متوجه شود که خاک ارمنستان به هیچ وجه نمیتواند سکوی پرشی برای بیثباتی بین آمریکا و ایران باشد یا اینکه تجمع نیروهای نظامی آمریکا در خاک ارمنستان میتواند منجر به چنین بیثباتی شود.
به گفته رومن کارپتیان، در حال حاضر ارمنستان به طور کامل به تعهدات دوستانه خود نسبت به ایران پایبند است و مقامات تهران باید در جای دیگری به دنبال نیروهایی باشند که قصد اختلال در تحولات منطقه را دارند.
وی با بیان اینکه چنین خطراتی را از جانب آذربایجان میبیند، اظهار کرد: باکو در همکاری استراتژیک با اسرائیل است و ادعاهایی که البته در مقطع کنونی کمتر شده، نسبت به برخی از سرزمینهای ایران دارد و این موارد میتواند به شکلگیری بیثباتی در اطراف ایران منجر شود.
ایروان در تلاش برای یافتن شرکای جدید
کارپتیان در مورد توجه دولت ارمنستان به منافع و مصالح بلندمدت مردم این کشور گفت: اغلب اوقات، خواستهها و فرصتها با هم منطبق نیستند و این موضوع در سیاست نیز صادق است. بنابراین، من فکر میکنم که برای دولت هر کشور، اول از همه مهم است که دولت محور باشد و تصمیمات خود را بر اساس منافع ملی و دولتی اتخاذ کند.
به اعتقاد استاد دانشگاه دولتی ارمنستان، از آنجایی که اکثریت شهروندان در زمینه سیاست خارجی اطلاعات و مهارت ندارند، نمیتوانند تصمیمات درستی در این زمینه بگیرند.
وی افزود: در حال حاضر، ارمنستان با یک وظیفه مهم روبرو است: درگیر نشدن در یک جنگ جدید، زیرا این امر میتواند عواقب بسیار طولانیتر و عمیقتری داشته باشد. بر این اساس، سیاست رسمی ایروان بر این الگوریتم تعریف شده که عبارت است از: تنوع بخشیدن به تکیهگاههای سیاست خارجی و امنیتی تا حد امکان.
کارپتیان با اشاره به اینکه ارمنستان از سال 2020 چندین بار مورد تجاوز نظامی قرار گرفته و در این مدت کمکهای محدودی از متحدان دریافت کرده است، گفت: در مرحله فعلی، ایروان در مسیر سیاست مکمل بودن شرکای استراتژیک قرار دارد.
