⚪️سناریوهای اختلال در صادرات نفت و گاز در صورت حمله ترامپ به ایران
در جریان جنگ دوازدهروزه ماه ژوئن گذشته میان ایران و اسرائیل—که ایالات متحده نیز در قالب عملیات «Midnight Hammer» به آن پیوست—صادرات نفت خلیج فارس دچار اختلال جدی نشد. این مسئله قابل پیشبینی بود. در آن مقطع، ایران تهدیدی وجودی را احساس نمیکرد، زیرا صادرات نفتش بدون مانع ادامه داشت و تهران نیز تلاشی برای هدف قرار دادن داراییهای نفتی یا خطوط کشتیرانی کشورهای عربی خلیج فارس انجام نداد. اما امروز وضعیت متفاوت است. جمهوری اسلامی پس از ضرباتی که از سوی اسرائیل متحمل شده—از جمله تضعیف توانمندیهای حزبالله—و همچنین بزرگترین موج ناآرامیهای ضدحکومتی در تاریخ ۴۷ ساله خود، با سطحی بیسابقه از آسیبپذیری مواجه است.
سناریوهای احتمالی اختلال در عرضه نفت
سناریو ۱: اختلال آمریکا یا اسرائیل در صادرات نفت ایران
این اقدام میتواند شامل محاصره یا توقیف جزیره خارگ—پایانه اصلی بارگیری نفت ایران—یا توقیف نفتکشهای حامل نفت خام ایران باشد. چنین سناریویی میتواند تا ۱.۶ میلیون بشکه در روز از صادرات نفت ایران (که عمدتاً به چین میرود) را مختل کند. از آنجا که نفت کالایی جهانی و قابل جایگزینی است، هرگونه اختلال موجب افزایش قیمتها در سراسر جهان خواهد شد. حذف نفت ایران از بازار احتمالاً قیمت جهانی نفت را حداقل ۱۰ تا ۱۲ دلار در هر بشکه افزایش میدهد.
سناریو ۲: اختلال ایران در کشتیرانی نفت کشورهای عربی خلیج فارس
ایران میتواند نفتکشهای عبوری از تنگه هرمز را با استفاده از قایقهای تندرو، پهپادها، موشکهای ضدکشتی یا مینهای دریایی هدف قرار دهد. در این حالت، تا ۱۸ میلیون بشکه در روز از صادرات نفت غیرایرانی ممکن است بهطور موقت متوقف شود. قیمت نفت میتواند از ۹۰ دلار در هر بشکه فراتر رود و قیمت بنزین در آمریکا بهطور متوسط به بیش از ۳ دلار در هر گالن افزایش یابد.
سناریو ۳: حمله مستقیم آمریکا یا اسرائیل به تأسیسات نفتی ایران
در این سناریو، پایانه خارگ، سکوهای تولید فراساحلی و احتمالاً پالایشگاههای ایران هدف حمله قرار میگیرند. علاوه بر ۱.۶ میلیون بشکه صادرات روزانه، حدود ۱.۵ میلیون بشکه تولید داخلی و حتی عرضه سوخت حملونقل نیز در معرض خطر قرار میگیرد. اثرات قیمتی این سناریو احتمالاً شدیدتر از سناریوی اول بوده و ممکن است قیمت نفت را به بیش از ۱۰۰ دلار در هر بشکه برساند.
سناریو ۴: حمله مستقیم ایران به تأسیسات نفتی کشورهای عربی خلیج فارس
این سناریو میتواند شامل میادین نفتی، تأسیسات فرآوری یا پایانههای صادراتی باشد. در این صورت، بخش قابلتوجهی از ۱۸ میلیون بشکه صادرات نفت غیرایرانی در معرض خطر قرار میگیرد. چنین وضعیتی میتواند موجب جهشی تاریخی در قیمت نفت شود—حتی فراتر از ۱۳۰ دلار در هر بشکه که پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ مشاهده شد.
گاز طبیعی مایع نیز در خطر است
جریان صادرات گاز طبیعی مایع از طریق تنگه هرمز نیز ممکن است مختل شود. صادرات روزانه بیش از ۱۰ میلیارد فوت مکعب گاز قطر میتواند از طریق مینگذاری دریایی، حمله به کشتیهای حامل LNG یا هدف قرار دادن پایانه صادراتی بندر رأس لفان متوقف شود. چنین اختلالی حتی میتواند قیمت برق را در ایالات متحده افزایش دهد.
ظرفیتهای دور زدن تنگه هرمز محدود است
مسیرهای جایگزین تنها میتوانند بخش کوچکی از صادرات نفت خلیج فارس را پوشش دهند. خط لوله شرق به غرب عربستان که مراکز تولید نفت در استان شرقی را به بندر ینبع در دریای سرخ متصل میکند، ظرفیتی حدود ۵ میلیون بشکه در روز دارد، اما بخش عمده آن پیشتر مورد استفاده قرار گرفته است. امارات متحده عربی نیز تنها قادر است حدود نیمی از صادرات ۲ میلیون بشکهای خود را از طریق خط لوله فجیره منتقل کند. سایر صادرکنندگان مانند عراق، کویت، بحرین و قطر هیچ مسیر جایگزینی برای عبور از تنگه هرمز ندارند.
مسیر احتمالی تشدید بحران
ترامپ با یک معضل مواجه است: چگونه میتواند بدون ایجاد اختلال در عرضه نفت و افزایش قیمت بنزین، ایران را تحت فشار قرار دهد؟ در حالی که گزینههای نظامی کمریسکتر ممکن است در اولویت قرار گیرند، سناریوهای دوم و چهارم اهرمهای بازدارنده مهمی در اختیار تهران قرار میدهند. استفاده ایران از «کارت نفت»—بهویژه حمله مستقیم به تأسیسات نفتی کشورهای عربی—میتواند بهعنوان آخرین ابزار برای جلوگیری از شکست به کار گرفته شود، هرچند چنین اقدامی ممکن است واکنش شدیدتری از سوی آمریکا یا اسرائیل، از جمله حمله مستقیم به زیرساختهای نفتی ایران، را به دنبال داشته .
