روزنامه «فایننشال تایمز» در گزارشی مینویسد ایران پس از ماهها تقابل با ایالات متحده، از موضع واکنشی خارج شده و با افزایش سطح درگیری، تلاش میکند ابتکار عمل و ریتم جنگ را در دست بگیرد.
به نقل زا فایننشال تایمز؛ روزنامه فایننشال تایمز در گزارشی نوشت که ایران پس از چند ماه رویارویی با ایالات متحده، از موضع واکنشی خارج شده و تلاش میکند با گسترش دامنه عملیات نظامی و منطقهای، ریتم درگیری را خود تعیین کند؛ راهبردی که هدف آن فرسایش توان آمریکا، افزایش هزینههای هرگونه جنگ طولانیمدت و همزمان بازتعریف قواعد درگیری در منطقه است.
پس از پنج ماه جنگ با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، ایران اکنون میتواند ادعا کند که به یک برتری مهم دست یافته است: واشنگتن بیش از پیش در حال جنگیدن با ریتمی است که تهران تعیین میکند.
طی دو هفته گذشته، تهران با انجام حملات پیشدستانه تلاش کرده است ایالات متحده را فرسوده کند و «متحدان عرب آمریکا را برای پذیرش کنترل ایران بر تنگه هرمز مرعوب سازد.»
در همین حال، ایران با حمله به یک تأسیسات نظامی آمریکا در اردن، به دوره آرامش نسبی هفته گذشته پایان داد و درگیریها را با حملهای غافلگیرکننده از سر گرفت.
همچنین ایران و متحدان منطقهای آن دامنه درگیری را گسترش دادهاند؛ بهگونهای که کشتیرانی در دریای سرخ را مختل کرده و «برای نخستین بار به پایگاه آمریکایی التنف در سوریه حمله کردهاند.»
«تمایل بیشتر به ریسک»
در این زمینه، ایلی جرانمایه، تحلیلگر شورای اروپایی روابط خارجی، گفت:«آنچه طی هفته گذشته شاهد آن بودیم، افزایش تمایل به ریسک بود؛ بهطوری که ایران بیش از گذشته آماده است به جای صرفاً واکنش نشان دادن، بهصورت پیشدستانه سطح تنش را افزایش دهد.»
به گفته جرانمایه، ایران «بازگشت به جنگ تمامعیار با اسرائیل و آمریکا را اجتنابناپذیر میداند» و بر این باور است که یا میتواند با نشان دادن توانایی خود در تشدید درگیری، ترامپ را از آغاز دوباره عملیات گسترده نظامی بازدارد، یا در یک جنگ فرسایشی طولانیمدت در برابر آمریکا مقاومت کند.
او افزود:«این تنها گوشهای از پیامدهای منطقهای چنین وضعیتی است.» به گفته وی، ایران از حملات خود بهعنوان «پیامی به آمریکاییها استفاده میکند که هرچند آمریکا و اسرائیل این جنگ را آغاز کردند، اما تعیینکننده پایان آن نخواهند بود.»
این اظهارات در حالی مطرح میشود که ترامپ در روزهای اخیر بارها تهدید کرده در حال بررسی ازسرگیری یک کارزار گسترده بمباران است، در حالی که میانجیها تلاش میکنند مانع بازگشت جنگ فراگیر شوند.
ترامپ شامگاه شنبه اعلام کرد که آمریکا، با وجود آنکه «کاملاً برای حمله آماده است»، بنا به درخواست متحدانش در خاورمیانه از اجرای حمله برنامهریزیشده صرفنظر خواهد کرد. او همچنین گفت که دستیابی به توافق با ایران نزدیک است.
در ماه ژوئن، نشانههایی از عقبنشینی دو طرف از جنگ فراگیر دیده شد؛ زمانی که تهران و واشنگتن یادداشت تفاهمی برای توقف درگیریها، آغاز مذاکرات صلح و بازگشایی تنگه راهبردی هرمز ـ که ایران پس از حملات اسرائیل و آمریکا در ماه فوریه کنترل آن را در دست گرفته بود ـ امضا کردند.
اما این توافق پس از آن فروپاشید که ایران چند کشتی را که بدون هماهنگی با مقامات ایرانی قصد عبور از این آبراه را داشتند و به گفته تهران مفاد توافق آتشبس را نقض کرده بودند، هدف قرار داد.
در پی آن، ترامپ دستور موج تازهای از حملات را صادر کرد و دور جدیدی از نبرد آغاز شد؛ ایران منطقه را هدف باران موشکها و پهپادها قرار داد و آمریکا نیز جنوب ایران را بمباران کرد.
«مذاکره بیفایده است»
تحلیلگران میگویند ایران تصمیم گرفته است با حملات خود نشان دهد که ادامه جنگ برای ترامپ و متحدان منطقهای او از نظر نظامی و اقتصادی هزینهبر خواهد بود.
دنی سیترینوویچ، تحلیلگر پیشین پرونده ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل، گفت:
«در داخل ایران اجماع وجود دارد که مذاکره با آمریکاییها در شرایط کنونی بیفایده است. آنها تسلیم نخواهند شد و میخواهند نشان دهند که در صورت حمله، همه بهای سنگینی خواهند پرداخت.»
به گفته او، رویکرد جسورانهتر ایران بازتاب تغییرات عمیقتری در تهران پس از هدف قرار گرفتن رهبر جمهوری اسلامی، آیتالله سید علی خامنهای، است.
سیترینوویچ افزود:«این ایرانِ جدید است. آنها معتقدند اکنون زمان استفاده از تواناییهایشان فرا رسیده است.»
به گفته ناظران، پس از آنکه ایران دوباره ابتکار عمل را به دست آورد، اکنون در تلاش است تا روند جنگ را به سود خود بازطراحی کند.
ولی نصر، استاد دانشگاه جانز هاپکینز و کارشناس اندیشه راهبردی ایران، گفت:«آنها با هدفی مشخص سطح تنش را بالا میبرند؛ کنترل رفتار آمریکا و واداشتن واشنگتن به بازنگری در گزینههایش. این جنگ، جنگی منطقهای خواهد بود و آمریکا دیگر این امکان را نخواهد داشت که خودش میدان نبرد را انتخاب کند.»
او افزود:«ایران خود را برای جنگی بسیار طولانی آماده کرده و دیگر راهحل مذاکره را گزینهای عملی نمیداند.»
به گفته نصر، تهران راهبردی منظم را دنبال میکند تا آمریکا را تا حد امکان از پیرامون ایران دور کند؛ از جمله بیرون راندن آن از خلیج فارس، سوریه و عراق و محدود کردن حضورش به اسرائیل و اردن.
همچنین فرماندهان نظامی ایران احتمالاً فرصت را مناسب دیدهاند تا بار دیگر کنترل خود بر تنگه هرمز را به نمایش بگذارند و هرگونه ابهام ناشی از امضای یادداشت تفاهم را از میان بردارند.
فرزان ثابت، پژوهشگر مؤسسه مطالعات عالی ژنو، نیز گفت:«آنها به این جمعبندی رسیدهاند که باید قاطع باشند. اگر قرار است چنین کاری انجام دهند، بهترین زمان همین حالاست.»
او افزود برخی چهرههای سیاسی در تهران بر این باورند که آشفتگی بازارهای جهانی انرژی و انتخابات میاندورهای آمریکا میتواند بر محاسبات کاخ سفید در زمان جنگ اثر بگذارد.
این رویکرد از نگاه واشنگتن نیز پنهان نمانده است.
کارن گیبسون، رئیس پیشین بخش اطلاعات نیروهای آمریکایی در خاورمیانه، گفت:«راهبرد آنها این است که این کارزار را از نظر اقتصادی و سیاسی آنقدر برای آمریکا پرهزینه کنند که در نهایت ما عقبنشینی کنیم.»او افزود این تاکتیک ممکن است در بلندمدت موفق باشد.
از ویژگیهای مرحله دوم این جنگ، آمادگی ایران برای گسترش میدان نبرد در سراسر خاورمیانه، از جمله از طریق گروههای همپیمان خود در عراق و یمن است.
«فرصتی مناسب»
در همین زمینه، افشون اوستوار، کارشناس سپاه پاسداران، گفت:«ایران و متحدانش تشدید درگیری را فرصتی مناسب برای همه خود میبینند. این وضعیت هم به سود ایران است و هم به نفع هر یک از این گروهها.»
تحلیلگران میگویند ایران بیش از گذشته به این نتیجه رسیده که میتواند از تشدید تنش برای دستیابی به اهداف گستردهتر در دوران جنگ استفاده کند.
ایران در هفتههای اخیر حملات خود به پایگاهها و منافع آمریکا در کویت و بحرین را افزایش داده است؛ اقدامی که واشنگتن را ناچار کرد بخشی از نیروهای نظامی و هوایی خود را که پیشتر در شبکهای از پایگاههای آسیبپذیر در سراسر خلیج فارس مستقر بودند، به مناطق دورتر مانند اردن و اسرائیل منتقل کند.
در اردن، که از متحدان ثابت آمریکا به شمار میرود و طی هفتههای اخیر هدف حملات شدیدی قرار گرفته، فضای خشم و نارضایتی افزایش یافته است؛ بهگونهای که صدها فعال و شخصیت عمومی با امضای نامهای سرگشاده خواستار خروج نیروهای آمریکایی شدند.
در پایان، دانا استرول، مقام پیشین پنتاگون و کارشناس امور خاورمیانه، گفت:«ایرانیها بهطور گزینشی دامنه این تنش را گسترش میدهند تا منطقه را تحت فشار قرار دهند؛ یا کشورهای منطقه را وادار کنند از آمریکا فاصله بگیرند، یا خود ایالات متحده را به عقبنشینی وادار سازند.»
